ေသြးလြန္တုပ္ေကြးနွင့္ ADE

ေသြးလြန္တုပ္ေကြး နွင့္ ADE

ေသြးလြန္တုပ္ေကြး ရာသီ မို့ ေသြးလြန္ တုပ္ေကြး case မ်ား ကို မျကာခဏ ေတြ့ ေန ရပါသည္
ေသြး လြန္တုပ္ကြး ကို dengue fever ဟု ေခါ္ျပီး
dengue virus ဒန့္ဂ္ ဗိုင္းရပ္စ္ ေျကာင့္ ျဖစ္ပါသည္
အတိုေကာက္ DENV ဟု ၎ ပိုး ကို ေခါ္ပါသည္
ယင္း ပိုး မွာ မ်ိုးကြဲ ငါးမ်ိုးရွိျပီး ၂၀၁၃ ခု နွစ္ ကမွ
ပဥၥမ ေျမာက္ပိုး ကို ေတြ့ရွိခဲ့ပါသည္

ပထမ ၄ မ်ိုးကို DENV 1 ,DENV 2 , DENV 3 ,
DENV 4 စသျဖင့္ ေခါ္ပါသည္ ေသြးလြန္း တုပ္ေကြး
မွာ ေရာဂါ အေနအထား ရိုးရိုး ဖ်ား သည္ မွ ေသြး ယို
ျခင္း ေရွာ့ ရျခင္း ကိုယ္တြင္း အဂၤါ စံု လုပ္ငန္းရပ္ဆိုင္း
ျခင္း စသျဖင့္ ျပင္းထန္ ဖ်ားနား မႈ မ်ားလည္းရွိပါ သည္ WHO က ေသြးလြန္တုပ္ေကြးကို ရိုးရိုး နွင့္ ျပင္း
ထန္ ဖ်ားနာ ဆိုျပီး ၂ မ်ိုး ခြဲထားပါ သည္ဒီ နွစ္ မ်ိုး ၏
ရလာဒ္ မွာလည္း အေတာ္ကြဲျပားျပီး တခ်ို့ အသက္
ေသ သည္ထိ ျဖစ္ပါသည္

reasonable question မွာ အဘယ့္ေျကာင့္ တခိ်ု့
တြင္ ရိုးရိုး ဖ်ား(dengue fever ) ျပီး တျခားသူမ်ား
တြင္ ေသေလာက္ေအာင္ ျပင္းထန္ ဖ်ား သလဲ
( DHF ,DSS ) ဆိုေသာ ေမးခြန္းျဖစ္ပါသည္
က်ူဘားတြင္ျဖစ္ေသာ ေသြးလြန္တုပ္ေကြး ကူးစပ္
ေရာဂါ ကပ္ နွစ္ခု ျဖစ္ျပီးေနာက္ ေတြ့ရွိရေသာ သုေတ သန ရလာဒ္ မ်ားအရ ေသြးယို ေရွာ့ ရေလာက္ေအာင္ ျပင္းထန္ေသာ တုပ္ေကြးမွာ ဤတုပ္ေကြး ပထမ အျကိမ္ ျဖစ္ေသာသူ မ်ားတြင္
ျဖစ္ေလ့ မရွိပဲ ဒုတိယ အျကိမ္ ျဖစ္ေသာသူမ်ားတြင္
သာ ျပင္းထန္ ေျကာင္း ေတြ့ရ ပါသည္

DENV 1 ျဖင့္ က်ူးဘားတြင္ ပထမ အျကိမ္ ကပ္သင့္
ေသာ သူမ်ားမွာ သူတို့၏ ကိုယ္ထဲတြင္ ပဋိ ပစၥည္း
Anti DENV 1 ေပါ္လာပါသည္ ပဋိ ပစၥည္း မွာ ဗိုင္း
ရပ္မ်က္နွာ ျပင္ မွ antigen( အန္တီဂ်င္) ေခါ္ ေမာ္
လီက်ဴးမ်ား အတြက္ ကြက္တိ ေပါင္းစပ္နိုင္ေအာင္
ျပုလုပ္ထားေသာ ေမာ္လီက်ုးမ်ားျဖစ္ျပီး B cell
ဟုေခါ္ေသာ ေသြးျဖူ ဥ အမ်ိုးအစား က ကိုယ္တြင္း
သို့ ပိုးဝင္လ်င္ ထုတ္ေပးပါသည္ ျပသနာ မွာ က်ူ
ဘား ၌ ေနာက္တျကိမ္ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးျဖစ္ေသာ
အခါ ပိုးမွာ DENV 2 ျဖစ္ပါသည္ ေသြးလြန္တုပ္ေကြး
ပိုးပင္ျဖစ္ေသာ္လည္း ၎တို့ မွာ အနည္းငယ္ ကြဲပါ
သည္ ဤသည္ကို serotype မတူ ဟု ေခါ္ပါသည္
DENV 2 ပိုး ၏ မ်က္နွာျပင္ ရွိ အန္တီဂ်င္ မွာ DENV 1 နွင့္ မတူေသာ္လည္း အေတာ္ ဆင္ပါသည္ ထိုအခါ
ေသြးျဖူ ဥ B cell သည္ ဆင္တူသည္ ဟု ထင္ကာ
Anti DENV 1 ကို ထုတ္လြွတ္ပါသည္ ပိုမို ျပည့္စံုေသာ Anti DENV 2 ကို မထုတ္ပဲ ရွိျပီးသား
ကိုသာထုတ္ျခင္း ျဖစ္သည္

ရလာဒ္ မွာ Anti DENV 1 သည္ DENV 2 ပိုး၏
Antigen ကို ေပါင္းနိုင္ေသာ္လည္း အာနိသင္ပ်ယ္
ေအာင္ (neutralised ) မလုပ္နိုင္ပါ ထို အခါ
ကိုယ္တြင္းရွိ macrophage
( မက္ခရို ဖာ့ဂ်္ ) ေခါ္ ေသာ ဗိုင္းရပ္ ကို ဝါးမ်ို ၍
ေျခမႈန္းေသာ သုတ္သင္ေရး ကလာပ္စည္း မ်ား
က DENV 2 ဗိုင္းရပ္ ကို ၎၏ ကလာပ္စည္း(cell)
တြင္းသို့ ဆြဲသြင္း ဝါးျမို နိုင္ေသာ္လည္း ဖ်က္ဆီးနိုင္
ျခင္း မရွိေတာ့ ပါ ထို အခါ သာမန္အားျဖင့္ ေသြးလြန္
တုပ္ေကြးပိုး မ်ားအတြက္ ေသမင္းခံတြင္းျဖစ္ေသာ
မက္ခရို ဖာ့ဂ်္ မ်ားမွာ ယခု အခါ ဗိုင္းရပ္ အတြက္
ပိုးေကာင္ေရ ပြားမ်ားရာ ေနရာတခုျဖစ္လာ ျပီး
ေကာင္ေရ ဆယ္ဆ ေက်ာ္ ထိ မ်ားျပားလာပါ သည္
ဤသို့ serotype မတူေသာ antibody မ်ားကို
အသံုးခ်၍ ဗိုင္းရပ္ ၏ ရွင္သန္မႈ ကို ပို ေကာင္းေစ
သည့္ျဖစ္စ ဥ္ ကို antibody dependent enhancement (ADE) ဟု ေခါ္ပါသည္
၎ ျဖစ္စဥ္ ေျကာင့္ လူနာ၏ကိုယ္တြင္း တြင္ ဗိုင္း
ရပ္ပိုးပိုမ်ားျပီး ေရွာ့ ရျခင္း ေသြးယိုျခင္း DIC ဝင္
ျခင္းစသျဖင့္ ေရာဂါ ပိုျပင္းထန္ပါသည္

ဤျဖစ္ စဥ္ ကို 1970 ေက်ာ္ ထဲ က ခန့္မွန္းခဲ့ေသာ္
လည္း မျကာေသးခင္က မွ ပိုမို တိက်ေသာ အေထာက္ အထားမ်ားကို ႐ွိခဲ့ ျခင္းျဖစ္ပါသည္
၎ ၏ chemical pathway အားလံုး ကို အတိအက် မသိေသးေသာ္လည္း မျကာခင္ေတြ့ရွိ
နိုင္မည္ ဟုယူဆထားျပီး ေသြးလြန္တုပ္ေကြး ကာ
ကြယ္ေဆး ထုတ္လုပ္ရန္အတြက္ အေရးျကီးပါသည္

အခ်ို့ေသာ တနွစ္ေအာက္ ကေလးမ်ားတြင္လည္း
ပထမ အျကိမ္ျဖစ္ရံုနွင့္ ျပင္းထန္တတ္ျပီး ၎ မွာ
မိခင္ ဆီမွ ကေလး သို့ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္စဥ္ကာလ က
လႊဲေျပာင္းေပးခဲ့ ေသာ ပဋိပစၥည္း မ်ားေျကာင့္ ျဖစ္ပါ
သည္

ေသြးလြန္တုပ္ေကြးပိုးမွာ ျခင္မွတဆင့္ ကူးဆက္ျပီး
ျခင္ကိုက္မခံရန္ ျခင္ေပါက္ဖြားေသာေနရာမ်ား ကို
ရွင္း လင္းရန္ အေရးျကီးပါသည္

ADE အရ ဒုတိယ အျကိမ္ serotype မတူေသာ
ပိုးေျကာင့္ ျဖစ္ပါက ပိုမိုျပင္းထန္နိုင္ေျကာင္း တင္ျပ
အပ္ပါသည္

ေအာက္က ပထမ ပံုမွာ ADE ျဖစ္ စဥ္ ကို ရွင္းျပထား
ပံုျဖစ္ျပီး

ဒုတိယ ပံုမွာ ေသြးလြန္တုပ္ေကြး သယ္ေဆာင္ေသာ Aedes Aegypti ျခင္ ပံုျဖစ္သည္