Ghost particle

Ghost particle

voting က 15-12 နဲ့ neutrino ပါတဲ့ ghost particle ေပါ့

neutrino က Standard model of particle
Physics မွာ ျပသနာ အေပးဆံုး အမႈန္ theoretical physicist ေတြအတြက္ေတာ့ beyound Physics
အတြက္ အရိပ္အေရာင္ တခု smoking gun တခု
ပါ

သူ့ကို ပထမဆံုး စတင္အဆိုျပုတာက ေပါ္လီပါ
beta decay ျဖစ္စဥ္မွာ အဟုန္ စြမ္းအင္ နဲ့ spin စတာေတြ တည္ျမဲ ဖို့ အတြက္ ေပါ္လီ က အဆိုျပုခဲ့
တာပါ ဘီတာ ဒီေကး (bete decay) ဘီတာ ယိုယြင္း
မႈဆိုတာ အက္တမ္ေတြရဲ့ ဝတ္ဆံမွာ ရွိတဲ့ neutron
အမႈန္ေတြက proton ကို (သို့ ) အျပန္အလွန္ ေျပာင္းလဲျခင္းကိုေခါ္ပါတယ္ ဒီလိုေျပာင္းလဲခ်ိန္မွာ
electron ကို ထုတ္ေပးျပီး ဒါကို အဲအခ်ိန္တုန္း က
ဘာမွန္းမသိေသးတဲ့ အတြက္ ဘီတာ ေရာင္ျခည္လို့
ေပးခဲ့တာပါ ေနာက္မွ nucleus ဝတ္ဆံထဲက ထြက္လာ တဲ့ electron မွန္းသိပါတယ္ ဒီတုန္းက ျပသနာက ဆိုပါစို့ န်ူထရြန္ က ပရိုတြန္နဲ့ electron
ကိုယိုယြင္းရာ မွာ အဟုန္ စြမ္းအင္ အနည္းငယ္နဲ့
စပင္ တခ်ို့ ေပ်ာက္ဆံုးေနတယ္ ေပါ္လီက ဒီအရာ
ေတြ ယူသြားတဲ့ တတိယ ေျမာက္ အမႈန္တခု ရွိရ မယ္
သူ့ကို မျမင္နိုင္လို့သာ လို့ယူဆပါတယ္ ဒါကိုသူက
neutron လို့ နာမည္ေပးလို္တယ္ 1933 ေဆာ္ေဗး ညီလာခံမွာ ဖားမီး က နာမည္တိုက္ေနလို့ neutrino
လို့ ေပးခဲ့ မွ နာမည္တြင္ခဲ့တာပါ neutrino ဆိုတာ
အီတလီလို little neutron လို့ အဓိပၸါယ္ရပါတယ္
neutrino ေတြဟာ လ်ွပ္စစ္ ဓါတ္ မေဆာင္ပါဘူး
ေနာက္သူတို့က lepton ေတြပါ ဆိုလိုတာက
အားျပင္းနဲ့ လဲမသက္ေရာက္နိုင္ပါဘူး ဒီေတာ့ သဘာ
ဝမွာရွိတဲ့ ရုပ္အမ်ားဆုက ဟာ တခုနဲ့တခု လ်ွပ္စစ္အားနဲ့ အားျပင္ ကေနထိေတြ့ေနျကတာျဖစ္
ေပမဲ့ န်ူထရီနို ေတြကေတာ့ ဘာနဲ့ မွ မသက္ေရာက္
မတုန့္လွယ္ပါ ဒီျကားထဲသူတို့မွာ ျဒပ္ထုလည္းမရွိပါ
ဘူး က်န္တဲ့ အားနွစ္မ်ိုးထဲက သူတို့ကို သက္ေရာက္
တာက အားေပ်ာ့နဲ့ ျဒပ္ဆြဲအားပါ အားေပ်ာ့ ဟာ
အက္တမ္ေတြရဲ့ ဝတ္ဆံ ေလာက္သာရွိတဲ့ အကြာ
အေဝးတြင္းမွာပဲ န်ူထရီနိုကို သက္ေရာက္ပါတယ္
ျဒပ္ဆြဲအားကေတာ့ ျဒပ္ထုေပါ္မူတည္ေတာ့
အေျခခံအမႈန္ေတြအေပါ္ သက္ေရာက္နိုင္မႈနည္းပါ
တယ္ အဓိပၸါယ္က န်ူထရီနိုေတြဟာ စတင္ ျဖစ္
ေပါ္လာျပီဆိုတာနဲ့ တား မရ ေတာ့ တဲ့အရာပါ သူ့
ဟာ ကမၻာ ျကီး ကို အတားအဆီးမရွိထြင္းေဖာက္
သြားနိုင္ပါတယ္ စကၠန့္တိုင္းမွာ က်ြန္ေတာ္တို့ရဲ့ ကိုယ္ကို ျဖတ္သန္းျပီး neutrino ေပါင္း သန္းေပါင္း
မ်ားစြာ ျဖတ္သြားေနျကတာပါ သူတို့က တေစၧသရဲ
မ်ားလို ရွိေနေပမဲ့ မျမင္ရတဲ့ အရာရာကို ထြင္းေဖါက္
ျဖတ္သန္းနိုင္တဲ့ အံ့ဖြယ္ အမႈန္ပါ သူဟာ ကမ႓ာ တခုလံုးကို ျဖတ္သြားခ်ိန္မႈ သူ့ကို အမႈန္တခုခုနဲ့ ထိေတြ့ ရပ္ဆိုင္းဖို့ ျဖစ္တန္ေျခက 0.001 % ပါတဲ့

ပထမ အစ က န်ူထရီနို ေတြ မွာ ျဒပ္ထုမရွိဘူးလို့
ယူဆခဲ့ပါတယ္ န်ူထရီနို သံုးမ်ိုးရွိပါတယ္ န်ူထရီနိုေတြဟာ အီလက္ထရြန္ထြက္တိုင္း ဆန့္
က်င္ န်ူထရီနို ထြက္ပါတယ္ အီလက္ထရြန္ရဲ့ဆန့္
က်င္ပိုစီထရြန္ထြက္တိုင္း န်ူထရီနိုထြက္ပါတယ္

electron ၃ မ်ိုးရွိပါတယ္ ဒါေတြကို electron ,
muon ျမူဝန္ , tau ေတာင္ ဆို ျပီး ၃မ်ိုးပါ ဒီ၃မ်ိုး
က ျဒပ္ထု ပဲမတူတာပါ က်န္တဲ့ အရည္အခ်င္း အ
ကုန္တူပါတယ္ ဒါေတြနဲ့ တြဲဖက္ျပီး န်ူထရီနို လည္း
၃ မ်ိုးရွိပါတယ္ electron neutrino , muon
neutrino နဲ့ tau neutrino ဆိုျပီး ၃ မ်ိုးပါ ဒါကို
flavour အရသာလို့ နာမည္ေပးပါတယ္
ဒီ flavour ၃ မ်ိုး တလွည့္ ဆီေျပာင္းေနတာကို
neutrino oscillation လို့ေခါ္ပါတယ္ ဒီနွစ္ နိုလ္ဗယ္ ဆုရတဲ့ ဂ်ပန္လူမ်ိုး Takaaki Kajita
နဲ့ကေနဒါလူမ်ိူး Arthur B McDonald တို့ဟာ
ဒီ neutrino oscillation နဲ့ ဆုရခဲ့တာပါ

Kamiokande ဆိုတာ ဂ်ပန္မွာရွိတဲ့ proton
decay ကိုေလ့လာတဲ့ detector ပါ Standard
model ကို ထပ္ခ်ဲ့ ထားတဲ့ သီဝရီေတြက ပရိုတြန္
ဟာ ယိုယြင္းနိုင္တယ္လို့ ေဟာ ကိန္းထုတ္ပါတယ္
ဒီယိုယြင္းမႈ က ဘီတာ ယိုယြင္းမႈလို န်ုထရြန္ ဘဝကို    ေျပာင္းလဲတာ မဟုတ္ဘဲ တျခားေသာ X အမႈန္မ်ား
ကိုပါ တနည္းအား ျဖင့္ ပရိုတြန္ဟာ မတည္ျမဲဘူးေပါ့
ဒါကိုေလ့လာဖို့ နည္း ကာမီယိုကန္ဒီ လိုေျမေအာက္
မွာ ေရဂါလံ တန္ေပါင္းေသာင္းခ်ီ တဲ့ အထဲက ယို
ယြင္း မႈကို ေလ့လာတာပါ ဒီေလ့လာမႈက proton
decay ရဲ့ သက္တမ္းဟာ စျကာဝဠာ သက္တမ္း
ထက္ျကာတယ္ဆိုျပီး upper bound ကို ေပးခဲ့ပါ
တယ္ ဆိုလိုတာက standard model ကို ထပ္ခ်ဲ့
ထားတဲ့ SU 5 , SO 11 , supergravity ေတြဟာ
မွားတယ္လို့ ဆိုတာပါ

ကာမီယိုကန္ဒီ ဟာ ပရိုတြန္ယိုယြင္းမႈကိုေလ့လာေပမဲ့
ေနက ထြက္လာတဲ့န်ူထရီနိုေတြဟာ ကမ႓ာကိုျဖတ္
တဲ့အခ်ိန္မွာ ကာမီယိုကန္ဒီ ရဲ့ေရ ေမာ္လီက်ူးေတြကို
ျဖတ္နိုင္ပါတယ္ န်ူထရီနို ကဘာ နဲ့မွ ဓါတ္မျပုေပမဲ့
0.001 % ပဲရွိေပမဲ့ ေရ trillion ေပါင္း မ်ားစြာရွိရင္
ေတာ့ တျကိမ္ နွစ္ျကိမ္ျပုနိုင္ပါတယ္ ဒီအခါ ဓါတ္ျပု
မႈက subatomic particle ေတြကို ထုတ္ျပီး တခ်ို့
ကေရထဲမွာ အလင္းအလ်င္နဲ့သြားပါတယ္ ျကားခံ
နယ္တခုမွာ အမႈန္တခုဟာ အလင္း အလ်င္နဲ့ သြား
တိုင္း photon တခ်ို့ ကို ထုတ္ပါတယ္ ဒါကို
Cherenkov radiation ခ်ူရန္ေကာ့ဗ္ ေရာင္ျခည္
လို့ေခါ္ပါတယ္ ဒီ အလင္းေရာင္ဟာ အလြန္မိွန္ပါ
တယ္ ဒါကို ခ်ဲ့ဖို့ photomultiplier ေခါ္ တဲ့ အလင္း
ခ်ဲ့ ပစၥည္းေတြက လုပ္ေပးပါတယ္ ကာမီယို ကန္ဒီ
ဟာ ေရေတြထဲမွာ ဒီphotomultiplier ေတြကို
ထည့္ထားတဲ့ စမ္းသပ္မႈပါ

ပထမ က proton decay ကို ရွာခဲ့ေပမဲ့ ေတြ့ရွိခဲ့တာ
ကေတာ့ muon neutriono ေတြရဲ့ အေရအတြက္
က ယခင္ standard model က ခန့္မွန္းထားတဲ့
အေရအတြက္ထက္ ၅၀% ေလ်ာ့ နဲ ေနတာပါ
ျဖစ္နိုင္ေျခ ရွိတဲ့ အေျဖ ကေတာ့ န်ူထရီနိုေတြဟာ
လမ္းမွာ muon neutrino ဘဝ ကေန tau neutrino ဘဝ ေျပာင္းသြားလို့ေန မွာ ပါ photomultiplier ေတြက tau ကို မသိဘဲ muon
ကိုသာ သိလို့ပါ

သီဝရီအရ neutrino oscillation ျဖစ္ရင္ န်ူထရနို
၃ မ်ိုးထဲမွာ အနည္းဆံုး တမ်ိုး ဟာ သုည မဟုတ္
တဲ့ျဒပ္ထုရွိရပါမယ္ ကြမ္တမ္အရ န်ူရီထရီနို ရဲ့
ျဒပ္ထုဟာ mass state ၃ ခု မွာ တခု အေနနဲ့ရွိျပီး
ေျပးလာတဲ့လမ္းတေလ်ွာက္မွာ ဒီ state က ေျပာင္း
ေနတာပါ ျဒပ္ထုေျပာင္းေတာ့ flavour လဲေျပာင္းပါ
တယ္ တကယ္ေတာ့ န်ူထရီနိုဟာ သံုးကိုယ့္တစိတ္
အမႈန္ပါ

စျကာဝဠာမွာ ဖိုတြန္ေခါ္ အလင္းမႈန္ေတြျပီး ရင္ အမ်ား ဆံုး အမႈန္ဟာ န်ူထရီနို ပါ သူတို့ရဲ့ သဘာဝ ကိုခုခ်ိန္ထိျပည့္ျပည့္ဝဝ မသိရေသးပါဘူး တခ်ို့ကလည္း ရုပ္ျဒပ္ေမွာင္ dark matter ေတြ
ဟာ န်ူထရီနို လို့ယူဆပါတယ္ ဒါကို hot dark
matter လို့ေခါ္ပါတယ္ လက္ရွိလက္ခံထားတာက
ေတာ့ cold dark matter CDM ေတြ လို့ဆိုေတာ့
န်ူထရီနို ရဲ့ dark matter candidate ကေတာ့
သိပ္ မျဖစ္နိုင္ပါဘူး

ဘာပဲျဖစ္ျဖစ္ neutrino oscillation နဲ့ ကိုက္ညီ
တဲ့ Standard Model ကို ျပင္ေရးနိုင္သူ ကေတာ့
ရူပေဗဒရဲ့ သူရဲေကာင္း အျဖစ္ေပါ္ထြက္လာျပီး နိုလ္
ဗဲဆု ကေစာင့္ ျကိုေနမည္ျဖစ္ပါေျကာင္း တင္ျပလိုက္
ပါတယ္

                                                      Python