Debate

Debate

Debate ကို ယခုကာလမွာအေတာ္ေလးလုပ္လာၾကပါတယ္
ၿပိဳင္ပြဲ ေတြေတာင္ရွိပါတယ္ လူ၂ ဦး ဆံုလို႔ အေၾကာင္းရာတခုကို ေခါင္းစဥ္တပ္ရင္ အယူ
အဆမတူတဲ့အတြက္ တခါတေလ debate ဘက္
ေရာက္ပါတယ္ အေမရိကန္သမၼတ ေတြလဲ မဲမဆြယ္ခင္ debate ၃ ႀကိမ္လုပ္ရပါတယ္
စကားရည္လုပြဲဟာေျပာသူရဲ႕စာဖတ္အား အေတြး
အေခၚ အာဝဇၨန္းေတြကို တိုးတက္ေစလို႔ ေကာင္း
တဲ့အရာတခုပါ ဒါေပမဲ့လဲ Debate ခ်ည္းပဲျဖစ္ေနမယ္
discussion သို႔ dialogue မပါခဲ့ရင္ အခ်ီးနီးပါ
ဆိုကေရးတီး နဲ႔ plato တို႔က dialogue ကို အားေပးခဲ့ပါတယ္

ရာဇသၾကၤန္အမတ္ႀကီးနဲ႔    ဘိုးရာဇာ   ူ( နာမည္မွားနိုင္ပါတယ္  မွားရင္ျပင္ေပးၾကပါ)
တို႔က ႀကံကိုအရင္းက စုပ္မလား အဖ်ားကစုပ္
မလားဆို ေဆြးေႏြးခဲ့ၾကတယ္ ရာဇသၾကၤန္က
အဖ်ားကေနတျဖည္းျဖည္း အရင္းထိစုပ္ၿပီး
အရသာကိုခံစားဖို႔ေျပာတယ္    ဘိုးရာဇာ    ူကေတာ့ ဘုရားေဟာက်မ္းကိုျပၿပီး
ေကြးေသာလက္မဆန္႔မီွ ဆန္႔ေသာလက္မေကြးမွီ
အရင္းကျမန္ျမန္စုပ္ဖို႔တိုက္တြန္းတယ္
ဘုရားေဟာတရားနဲ႔ဆိုေတာ့လည္း ရာဇသၾကၤန္အမတ္
ႀကီးကမွန္ပါေပတယ္ေပါ့ ေျပာခ်င္တာက ဒါက
စကားရည္လုတာပါ ေဆြးေႏြးတာမဟုတ္ဘူး

ဒီမွာ ေမးခြန္းကိုက reasonable က်တဲ့ acceptable
question မဟုတ္ပါဘူး ႀကံကိုဘယ္ကစုပ္မလဲဆိုတာ
ေယဘူယ်ျပဳလို႔ရတဲ့အရာမဟုတ္ဘုူး ေနာက္ခံအေျခအေနေပၚမူတည္ပါတယ္
မီးေလာင္ေနတဲ့အခ်ိန္မွာႀကံကိုထား တျခားဟာသယ္ၿပီး
ေျပးသင့္တယ္ ရန္ျဖစ္ေနခ်ိန္မွာႀကံနဲ႔ေခါင္းကိုထုသင့္တယ္
ႀကံႀကိတ္စက္ရွိရင္ေတာ့ အရည္ေသာက္တာအေကာင္း
ဆံုးပဲ

ပညာဆိုတာ science ပါ science ရဲ႕ပထမအဆင့္က
good question reasonable question က္ို ေမးျမန္းျခင္းပါ ဒါကို rationalism လို႔ေခၚပါတယ္
ပရမ္းပတာေမးခြန္း ေၾကာင္းက်ိဳးမက်တဲ့ေမးခြန္း
အဓိပၸာယ္မဲ့တဲ့ေမးခြန္းကို science ကမေျဖပါဘူး
ေမးခြန္းေမးတတ္မႈကအေရးႀကီးလွပါတယ္

ေနာက္ႀကံနဲ႔ပါတ္သတ္ရင္ အေျဖရွာပံုပါ ဘုရားေဟာလို႔
ဆိုတဲ့အေၾကာင္းျပခ်က္နဲ႔ အမွန္တရားက ႀကံကိုအရင္းကစုပ္ျဖစ္သြားတယ္ သမိုင္းစာအုပ္မွာ
တရားဝင္ျပဌာန္းၿပီးအသိဥာဏ္မႂကြယ္ဝေသးတဲ့က
ေလးေတြ သင္ယူရတယ္ သူတ္ို႔ကပညာရွိႀကီးေတြေပါ့

၁၆ ရာစုမွာ ဒိန္းမတ္ လူမ်ိဳး နကၡတပညာရွင္ တိုင္ခ်ိဳဘေရး
ေပၚေပါက္ခဲ့တယ္ သူ႔ေခါတ္က နကၡတနဲ႔ပါတ္သတ္တဲ့
ပါတ္သတ္တဲ့ျပသနာေတြမွာ ပညာရွင္ေတြကျငင္းၾကခံုၾကတယ္ ေနာက္ဆံုးေတာ့
Debate ေတြေပါ့ တိုင္ခိ်ဳ ဘေရးကေတာ့ ဒီကိစၥမွာ
ျငင္းေနခုန္ေနလို႔ ကိစၥမၿပီးဘူး လက္ေတြ႕ဆန္းစစ္
ၾကည့္မွ ရမယ္ ေျပာရရင္ သဘာဝနဲ႔တိုက္ဆိုင္စစ္ေဆးၿပီး သဘာဝကိုအဆံုး
အျဖတ္ေပးခိုင္းမွရမယ္ သူကဒီလိုေတြးတယ္ သူ႔တဘဝလံုးကို ေကာင္းကင္ကၿဂိဳဟ္သြားလမ္းေတြ
တိုင္းတာရငး္ကုန္ဆံုးေစခဲ့တယ္ သူေပးဆပ္ခဲ့တယ္
အလကားမျဖစ္ခဲ့ပါဘူး သူေသေတာ့သူထားခဲ့တဲ့
data ေတြကိုသံုးၿပီးသူ႔တပည့္ ဂ်ိဳဟန္းနက္ ကက္ပလာ
က ကက္ပလာ ရဲ႕ ၿဂိဳဟ္ပါတ္လမ္းနိယာမ ၃ ခုကိုေတြ႕ခဲ့တယ္ နယူတန္က ဒီနိယာမကိုသံုးၿပီး
သူ႔ရဲ႕ Newton mechanic ကိုေရးခဲ့တာပါ

ေျပာခ်င္တာက အေျဖရွာမႈပါ reasonable ေမးခြန္းတခုကို အေျဖရွာတဲ့အခါမွာ ငါထင္တာမို႔
ေၾကာင္းက်ိဳးက်လို႔ ဘုရားေဟာတာမို႔ God ရဲ႕အလို
ေတာ္အရ Newton ေျပာလို႔ ဗိုလ္ခ်ဳပ္မွဴးႀကီးကေျပာလို႔
လုပ္လို႔မရပါ အေျဖမွန္ကိုသဘာဝကပဲဆံုးျဖတ္ပါတယ္
သဘာဝကိုေလ့လာေစာင့္ၾကည့္ စမ္းသပ္စစ္ေဆးၿပီးမွ
သာေျပာနိုင္ပါတယ္ ဒါကို scientific method လို႔ေခၚပါတယ္

reasonable question and thinking ကို သခ်ၤာက
ေပးၿပီး answer ကို experiment ကေပးပါတယ္
ဒါဟာလူ႔သမိုင္းမွာလူသားကို အရာရာထက္ပိုစြမ္း
နိုင္ေစတဲ့ မဟာ့မဟာေတြ႕ရွိမႈပါ အဲဒါဟာ science
ပါ အဲဒါဟာ scientific thinking ပါ အဲဒါဟာ ပညာ
ပါ

scientific method နဲ႔ခ်ီတက္ခဲ့သူေတြက solar
system ကို colonised လုပ္ဖို႔ႀကိဳးပမ္းေနခ်ိန္မွာ
debate ေနာက္လိုက္ေနတဲ့ပညာရွိတီု႔ရဲ႕နိုင္ငံက
သူေတာ္တယ္ငါေကာင္းတယ္ စကားစစ္ထိုးပြဲေတြၾကားမွာဆင္းရဲေနခဲ့ပါၿပီ

ေကြးေသာလက္မဆန္႔မီွ ဆန္႔ေသာလက္မေကြးမီွက
ကာလၾကာေတာ့ အၿမီးက်က္အၿမီးစား ေခါင္းက်က္ေခါင္းစား ျဖစ္လာခဲ့ပါၿပီ  

debate က ေရတိုမွာ နိုင္သူကို ၾသဇာလႊမ္းမိုးမႈ
ေပးနိုင္ေပမဲ့ ေရရွည္မွာေတာ့ ၂ဦး ၂ဖက္စလံုးကို
ဆုတ္ယုတ္ေစပါတယ္

debate တခုလုပ္ေတာ့မယ္ဆိုတိုင္း reasonable
discussion ဝါ dialogue တခု ျဖစ္ပါေစလို႔ဆု
ေတာင္းေပးလိုက္ပါတယ္

Surface tension

Surface tension

အေရလိုအရာမ်ိဳးမွာ မ်က္နွာျပင္ရွိပါတယ္ မ်က္နွာျပင္ရွိတိုင္းမွာ မ်က္နွာျပင္တင္းအား
surface tension ရွိပါတယ္
surface tension ဆိုတာ အေရတခုရဲ႕မ်က္နွာျပင္မွာရွိတဲ့ elastic force
ဝါ ရုန္းကန္အားကိုေျပာတာပါ
က်ြန္ေတာ္တို႔ သစ္႐ြက္ကေလးေတြရဲ႕မ်က္နွာျပင္ေပၚ
မွာ ဥေနတဲ့ေရစက္ကေလးေတြကိုျမင္ဖူးၾကမွာပါ
ေရဘံုဘိုင္ေခါင္းက တေတာကေတာက္္က်ဆင္းေနတဲ့ေရ
ေရလံုးေရစက္ေလးေတြ
ေရေပၚမွာသြားလာေနတဲ့ေရပိုးေကာင္ေတြရဲ႕ကိုယ္ေဖာ့
ပညာ
ျပဒါးမ်ားကိုမ်က္နွာျပင္ေပၚတင္လိုက္ရင္လံုးသြားတာ
ေတြ
ဆပ္ျပာပူေဖာင္းေတြရဲ႕ေပၚေပါက္လာပံု
ဒါေတြအားလံုးရဲ႕ေနာက္မွာ မ်က္နွာျပင္တင္းအား
ကလက္သည္ပါ

ေမာ္လီက်ဳးတခုနဲ႔တခုၾကားမွာ electrostatic force
ေခၚတဲ့ဆြဲအားရွိပါတယ္ အဲဒီဆြဲအားဟာ မ်ိဳးတူတဲ့ေမာ္လီက်ဴးခ်င္းၾကားမွာရွိတဲ့ အားနဲ႔
မ်ိဳးမတူတဲ့ေမာ္လီက်ဴးၾကားက အား ဟာ မတူပါဘူး

မ်ိဳးတူၾကားကအားကို cohesive force လို႔ေခၚပါတယ္
ဥပမာ ေရ ေရ ျခင္းဆြဲတာမ်ိဳးပါ

မ်ိဳးမတူၾကားကဆြဲတဲ့ အားကို adhesive force
လို႔ေခၚပါတယ္ ဥပမာ သံမ်က္နွာျပင္ေပၚမွာသံေမာ္လီ
က်ဴးေတြနဲ႔ ေရ စက္ေတြ တြယ္ကပ္ေနမႈမ်ိဳးပါ

ဒီမွာ မ်က္နွာျပင္တင္းအားဟာcohesive force ေၾကာင့္ျဖစ္တာပါ

ေရကိုစဥ္းစားၾကည့္ပါ
ေရရဲ႕အထဲမွာရွိတဲ့ ေရေမာ္လီက်ဴးတခုကိုသူ႔ဝန္းက်င္က က်န္တဲ့ေမာ္လီက်ဴးေတြကဝိုင္းဆြဲၾကတယ္
သူ႔ေပၚသက္ေရာက္တဲ့အားက net force သုညပါ

မ်က္နွာ ွျပင္မွာေတာ့ အေပၚကေရမရွိတဲ့အတြက္မဆြဲပါဘူး
ေအာက္ကဝိုင္းဆြဲတဲ့အတြက္ေအာက္ကိုဆင္းၿပီးေဘးကလည္းဆြဲတဲ့အတြက္ ေဘးတိုက္ေမာ္လီက်ဴးအခ်င္းခ်င္းကပ္သြားၾကပါတယ္
ဒီမွာ net force ကေဘးတိုက္ပိုမ်ားၿပီးပါးလႊာတဲ့
မ်က္နွာျပင္ thin film  တခုျဖစ္ေပၚလာပါတယ္
ဒါကို surface tension လို႔ေခၚတာပါ

ဆက္လက္ေဖာ္ျပပါမည္

        ြ
           ြ

Divide and Rule

Divide and Rule

အဂၤလိပ္ကေနမဝင္အင္ပါယာႀကီးကိုကမၻာလံုးေပၚမွာတည္ေဆာက္တဲ့အခါ ၁ အခ်က္ က Physics ပါ
believe it or not သူတို႔ရဲ႕ အေျမႇာက္ ေသနတ္ နဲ႔ ေရတပ္ရဲ႕စြမ္းအားေတြက newton mechanic က
ရတာ ၿပီးေတာ့မွ ကိုလိုနီျပဳၿပီးတဲ့ နယ္ေျမမွာ maintain
လုပ္ဖို႔က လူနဲနဲနဲ႔ဘယ္လိုလုပ္လဲဆိုေတာ့
divide and rule ပါ ေသြးခြဲတယ္အုပ္ခ်ဳပ္တယ္
ျမန္မာလိုေတာ့အိမ္ၾကက္ခ်င္းအိုးမဲသုပ္ခြပ္ခိုင္းတာေပါ့
ျမန္မာတနိုင္ငံလံုးကိုအုပ္ခ်ဳပ္တာ တပ္မ တမပဲလိုခဲ့တယ္ အဲဒီတပ္မကလည္း အိႏၵိယမွာအေျခစိုက္တာ ဆရာစံေတာ္လွန္ေရးျဖစ္
ေတာ့မွဗမာျပည္ကိုေခၚတာ ဘယ္ေလာက္ပိုင္လည္း

လြတ္လပ္ေရးရေတာ့ ျမန္မာ့တပ္မေတာ္က အဲဒီ
divide and rule ကိုရလိုက္တယ္ newton mechanic
ကိုေတာ့နားမလည္လို႔ျပန္ေပးလိုက္တယ္
အိႏၵိယက Newton mechanic ကိုသင္တယ္ divide and rule ကိုပယ္တယ္ ရလာဒ္က တိုးတက္မႈျခင္းမတူဘူး ခုအိႏၵိယက အဂၤါၿဂိဳဟ္ကို
ေဟာလီဝုဒ္ရုပ္ရွင္ဇာတ္ကားထက္သက္သာတဲ့ေစ်းနဲ႔
ၿဂိဳဟ္တုလႊတ္ခဲ့ၿပီ

ျမန္မာကေကာ
ျမန္မာကေတာ့newton mechanic ဆိုတာစားလို႔ရ
လားတဲ့ေမးေနၿပီ
rule and divide ႀကီးကေကာ
ကြဲခ်က္က
သံဃာကိုမဘသ နဲ႔ခြဲတယ္
ေက်ာင္းသားကို   ဆယ္တန္းေက်ာင္းသား နဲ႔ခြဲတယ္
ဝန္ထမ္းကိုေနျပည္ေတာ္နဲ႔ခြဲတယ္
စစ္သားကိုျပည္သူနဲ႔ခြဲတယ္
ဆႏၵျပတာကိုတန္ျပန္ဆႏၵျပတာနဲ႔ခြဲတယ္
္
သူငယ္ခ်င္းအခ်င္းခ်င္းေတာင္ တလံုးကေန ၂ လံုးပိုေျပာမိရင္ကြဲကုန္ေရာ
ေတာင္တန္းက ျပည္မနဲ႔ကြဲတယ္

ေကာင္းပါေပ့ အိုးမဲရယ္

ေရဝက္ဝံ

ေရဝက္ဝံ

ဒီတခါေတာ့ tardigrades ေတြအ ေၾကာင္းေျပာခ်င္ပါတယ္သူတို႔ကိုေရဝက္ဝံလို႔လဲေခၚပါတယ္ လက္ရွစ္ေခ်ာင္းပါတဲ့တက္ဒီဂရိတ္မ်ားရဲ႕လႈပ္ရွားမႈဟာဝက္ဝံေတြနဲ႔တူတာမို႔waterbear လို႔တြင္ပါတယ္ သူတို႔ဟာေရစက္ေလးမ်ားထဲမွာေနၿပီး 1.5 mm ေလာက္သာႀကီးတဲ့ အဆစ္ပါေသာေသးငယ္သည့္သတၱဝါ ေလးမ်ားျဖစ္ပါတယ္၁၇၇၃ ခုနွစ္တည္းကေတြ႕ရွိခဲၿပီး ယခုအခါမ်ိဳးစိတ္ေပါင္းတေထာင္ေက်ာ္ ေတြ႕ရွိၿပီးျဖစ္ပါတယ္

ေရဝက္ဝံမ်ားရဲ႕ထူးျခားခ်က္ကေတာ့ အလြန္ျပင္းထန္ေသာပါတ္ဝန္းက်င္မွာအသက္ရွင္နိုင္ျခင္းျဖစ္ပါတယ္ သူတို႔ဟာသုည ကယ္လ္ဗင္နီးပါးမွာေတာင္ရွင္နိုင္ပါတယ္ ေရဆူမွတ္မွာလည္းမေသနိုင္ပါဘူး သမုဒၵရာေအာက္ၾကမ္းျပင္မွာရွိတဲ့ေရထုဖိအားရဲ႕ေျခာက္ဆကိုေတာင္ခံနိုင္ရည္ရွိၿပီး လူေတြကိုေသေစနိုင္တဲ့ radiation dose ထက္အဆတရာျပင္းတဲ့ပမာဏက ိုေတာင္ခံနိုင္ရည္ရွိပါတယ္ အာကာသရဲ႕ဖိအားမဲ့အေျခအေနမွာ ေတာင္ေနနိုင္ပါတယ္ ၂၀၀၇ ခုနွစ္က ဆြီဒင္သိပၸံပညာရွင္ေတြဟာ FOTON-M3 အာကာသယာဥ္နဲ႔သူတို႔ကိုကမ႓ၻာပါတ္လမ္းထဲပို႔ၿပီး ခံနိုင္ရည္ကိုစမ္းသပ္ခဲ့ရာမွာလည္း ေရဝက္ဝံမ်ားဟာရွင္သန္ခဲ့ပါတယ္

သူတို႔ဟာ အစာ သို႔မဟုတ္ ေရမရွိပဲ ဆယ္နွစ္ေက်ာ္ေနနိုင္ပါတယ္ cryptobiosis လို႔ေခၚတဲ့ ျပင္းထန္တဲ့ပါတ္ဝန္းက်င္မွာ ဇီဝျဖစ္စဥ္အားလံုးရပ္ဆိုင္းျခင္းကို ျပဳလုပ္ၿပီးေရဝက္ဝံမ်ားဟာအသက္ရွင္ ၾကတာပါ ဥပမာ အလြန္ပူျပင္းတဲ့အခ်ိန္မွာ သူတို႔ဟာခနၶာကိုယ္တြင္းမွေရမ်ားကို trehalose သၾကားဓာတ္နဲ႔လဲလွယ္စြန္႔ထုတ္ၿပီး အသက္ရွင္သန္ဖို႔ျပဳလုပ္ပါတယ္ ဒါကို anhydrosis လို႔ေခၚပါတယ္ လက္ရွစ္ေခ်ာင္းပါၿပီး တခုစီမွာ လက္သည္း ၄ ေခ်ာင္းမွ၈ေခ်ာင္းထိရွိပါတယ္ အပင္စားသတၲဝါ ျဖစ္ၿပီး အထူးသျဖင့္ေရညိွကိုႀကိဳက္ပါတယ္ ကမ႓ၻာ့ေနရာမ်ိဳးစံုမွာ ေနထိုင္ၿပီး ဟိမဝႏၲာ ပင္လယ္ေအာက္ၾကမ္းျပင္ ဝန္ရိုးစြန္းေဒသေတြနဲ႔ အီေကြတာမွာေတြ႕ရပါတယ္

နွစ္သန္းေပါင္း ၅၃၀ ေက်ာ္ထဲက ကမ႓ၻာေပၚမွာေနထိုင္ခဲ့ၿပီး ၎တို႔ကိုေတြ႕ခ်င္ရင္ ေရညိွပင္ေတြထဲမွာရွာၾကည့္နိုင္ပါတယ္

သိပၸံပညာရွင္ေတြကေတာ့အာကာသခရီးသြားမႈမွာသူတို႔ရဲ႕ခံနိုင္ရည္ကိုလူသား ေတြအတြက္အသံုးခ်ဖို႔ ေလ့လာလ်က္ ရွိပါေၾကာင္းတင္ျပလိုက္ရပါတယ္ု

ဖုတ္ေကာင္ပုရြက္ဆိတ္

ဖုတ္ေကာင္ပု႐ြက္ဆိတ္

Resident evil လို ဇာတ္ကားမ်ိဳးကိုႀကိဳက္တတ္သူမ်ားအဖို႔ zombie ဟုေခၚေသာ ဖုတ္ေကာင္မ်ားအေၾကာင္းကိုိုသ္ိၿပီး ျဖစ္ၾကပါမည္ ဖုတ္ေကာင္ျဖစ္ေစေသာ  ဗိုင္းရပ္စ္ မ်ားကူးဆက္ခံရၿပီးေနာက္အသက္မဲ့ေနေသာခနၶာမ်ားဆာေလာင္စြာေလွ်ာက္သြားရန္ျပဳေနေသာျမင္ကြင္းမွာ ေၾကာက္မက္ဖြယ္ရာပင္ ကြၽန္ေတာ္တို႔သည္ဤျဖစ္စဥ္ကိုစိတ္ကူးယဥ္ဟုထင္မိၾကရာ ၎ျဖစ္စဥ္မ်ိဳးတကယ္ရွိသည္ဟုဆိုလ်ွင္ မိတ္ေဆြအံ့ၾသသြားမည္ထင္ပါသည္ မယံုမရွိပါနွင့္ zombie ant ေခၚဖုတ္ေကာင္ပု႐ြက္ဆိတ္မ်ားမွာသဘာဝတြင္တကယ္ရွိေသာအရာပင္ျဖစ္ပါသည္

ophiocordyceps unilateralis  အမည္ရွိမွိုfungus တမ်ိဳးသည္carpenter ant ေခၚ လက္သမားပု႐ြက္ဆိတ္မ်ားကို ကူးစက္ျခင္းျဖင့္၎တို႔ကိုေသလ်က္နွင့္ ရွင္ေနေသာဖုတ္ေကာင္ဘဝသို႔ေျပာင္း ေပးလိုက္ၾကသည္fungus မ်ား၏spores ( မ်ိဳးေစ့) မ်ားသည္အားျပင္းေသာအင္ဇိုင္းမ်ားကိုအသံုးျပဳ၍ ပု႐ြက္ဆိတ္၏ အခြံမာ exoskeleton ကိုထိုးေဖာက္ကာအတြင္းသို႔ဝင္ေရာက ္ၾကသည္ ထိုမွ yeast တေစးအဆင့္သို႔ကူးေျပာင္းၿပီး ပု႐ြက္ဆိတ္၏ homocoel ေခၚ အရည္ cavity မ်ားအတြင္း ပြားမ်ားကာ တကိုယ္လံုးသို႔ ျပန္႔နွ႔ံၾကသည္ ကူးစက္ခံရေသာပ႐ြက္ဆိတ္မွာ မၾကာခဏတက္ၿပီး ၎တို႔ေနထိုင္ရာသစ္ပင္ထိပ္ဖ်ားမ ွေအာက္သို႔ျပဳတ္က်ေလ့ရွိသည္ သစ္ေတာေအာက္ေျခရွိမႈ္ိမ်ားပြားမ်ားရန္သင့္ေတာ္ေသာ စြတ္စိုထိုင္းမႈ္ိင္းသည့္ေနရာမ်ိဳးတြင္ရွ ိေသာသစ္႐ြက္မ်ားေပၚသ္ို႔သြားရန္ ပု႐ြက္ဆိတ္မ်ားကို  fungus မ်ားကေစ့ေဆာ္ခိုင္းေစသည္ သစ္႐ြက္ေပၚေရာက္လ်င္ ပု႐ြက္ဆိတ္သည္ ၎၏ သန္မာေသာေမးရိုးစြယ္ျဖင့္ ႐ြက္ေၾကာမ်ားကို အေသကိုက္ညႇပ္ထား လိုက္သည္ျပဳတ္မက်ေစရန္နွင့္ဘယ္မွမ သြားနိုင္ရန္ျဖစ္သည္ ထို႔ေနာက္ပု႐ြက္ဆိတ္မွာတျဖည္းျဖည္း ေျခာက္ကပ္ေသဆံုးသြားပါသည္ မႈိ၏ရိုးတံသည္ ပု႐ြက္ဆိတ္၏ဦးေခါင္းခြံမွေဖာက္ထြက္၍ ေနာက္တႀကိမ္ spores (မ်ိဳးေစ့) မ်ားကို ျဖန္႔ျဖဴးရန္အသင့္ျဖစ္ေနေတာ့သည္ဤ ျဖစ္စဥ္မွာ ဆယ္ရက္ခန္႔ၾကာျမင့္သည္

၎မႈိမ်ိဳးသည္ ဘရာဇီးနိုင္ငံရွိမိုးသစ္ေတာမ်ားနွင့္ထိုင္း နိုင္ငံရွိအပူပိုင္းေတာမ်ားတြင္ေတြ႕ရွိရပါသည္ ၎တို႔ကိုသိပၸံပညာရွင္မ်ားကေလ့လာရာနပ္သိုကီြႏုန္းေခၚ ငွက္ဖ်ားနွင့္ တီဘီကိုတိုက္ဖ်က္နိုင္ဖြယ္ရာရွိေသာဓာတုျဒပ္ေပါင္းမ်ားကိုေတြ႕ရွိေလ့လာ လ်က္ရွိပါသည္ယင္းfungus မ်ားကို၁၈၅၉တြင္အယ္ဖရက္ ရပ္ဆဲလ္ ေဝါေလ့စ္ မွေတြ႕ရွိခဲ့သည္ သူသည္ evolution ေခၚ ဆင့္ကဲေျပာင္းလဲမႈျဖစ္စဥ္ကို ဒါဝင္နွင့္အတူပူးတြဲေတြ႕ရွိခဲ့သူျဖစ္သည္ တခါတရံ သဘာဝတရားသည္စိတ္ကူးယဥ္ထက္ပို၍ဆန္းျပားေၾကာင္းတင္ျပလိုက္ရပါသည္

flooding

flooding

ေရလႊမ္းမိုးမႈ ကအခ်ိန္တိုတြင္း မွာမိုးသည္းထန္စြာ
ရြာသြန္းမႈ ေႀကာင့္ျဖစ္ရတာပါ ဒီလိုမိုးရြာသြန္းမႈ ေတြ
ကလည္း မုန္တိုင္း ကသယ္ေဆာင္လာတဲ့
cumulonimbus cloud ေခၚတဲ့တိမ္အမ်ိဳးအစား
ေတြေႀကာင့္ပါပဲ ဒါေပမဲ့ မိုးသည္းတိုင္းေရလႊမ္းတာ
ေတာ့မဟုတ္ပါဘူး ရြာက်လာတဲ့မိုးေရေတြကို
ျမစ္ေခ်ာင္းမ်ားက သယ္ေဆာင္သြားပါတယ္
ဒီအခါ ျမစ္ေခ်ာင္မ်ားရဲ့ ေရကိုသယ္ေဆာင္နိုင္တဲ့
capacity ကအေရးႀကီးပါတယ္ ဒီသယ္ေဆာင္နိုင္
တဲ့ capacity ထက္ပိုလ်ွံမွသာ ျမစ္ေဘးေခ်ာင္းေဘး
က flood plain လို့ေခၚတဲ့ ေရလႊမ္းနိုင္တဲ့နယ္ေျမ
ကို လႊမ္းမွာပါ ေနာက္တခ်က္က ေရစီးအား runoff
ျဖစ္ပါတယ္ runoff ရဲ့ အရွိန္မ်ားေလေလ ျမစ္ေခ်ာင္
ေတြရဲ့လက္ခံနိုင္တဲ့ capacity ကို ျမန္ျမန္ ေက်ာ္ေလ
ေလ ေရမ်ားမ်ားလႊမ္းေလေလပါ

ဒီေတာ့ ဒါေတြကိုသဘာဝ အေလ်ာက္ထိန္းေပးေန
တာကဘာေတြလဲ အဓိကကေတာ့ သစ္ေတာေတြ
နဲ့ wetland လို့ေခၚတဲ့စိမ့္ေျမေတြပါ

သစ္ေတာေတြမွာရွိတဲ့ သစ္ရြက္ေတြဟာ မိုးစက္ေတြ
ရဲ့က်ဆင္းရွိန္ကိုထိန္းေပးပါတယ္ ဒီနည္းနဲ့ runoff
ကိုထိန္းေပးတယ္ ျပီးေတာ့ေရစီးေႀကာင့္ေျမဆီလႊာ
တိုက္စားျခင္းကိုနဲေစပါတယ္ ဒီေျမဆီလြွာေတြက
ျမစ္ေခ်ာင္းထဲေရာက္တဲ့အခါ sediment အျဖစ္အနည္ က်ျပီးျမစ္မ်ားကိုေကာေစပါတယ္
တနည္း အားျဖင့္ျမစ္ရဲ့ေရသယ္ေဆာင္နိုင္တဲ့ capacity ကိုနဲေစတာပါ

သစ္ရြက္မ်ားက မိုးစက္မ်ားကိုေျမေပၚသို့ခ်က္ျခင္း
မဆင္းေစပဲတခ်ိဳ့ကို evaporate ျပန္လုပ္ပါတယ္
မိုးရြာျပီးစ သစ္ေတာေတြကိုႀကည့္ရင္သူတို့ကထုတ္လႊတ္တဲ့
တိမ္ေငြ့ေတြကိုေတြ့နိုင္ပါတယ္ ရြာတဲ့မိုး ေရရဲ့ 50%
ကိုဒီနည္းနဲ့ ေကာင္းကင္ကိုျပန္ပို့ပါတယ္

ေနာက္တခုက သစ္ေတာေတြရဲ့သစ္ျမစ္ေတြပါ
သစ္ျမစ္ေတြကေရကိုစုပ္ယူျပီး သူတို့ေဘးက
ေျမဆီလႊာကိုေျခာက္ေသြ့ေစပါတယ္ ဒီအခါေျမဆီလႊာက မိုးေရကိုစုပ္ယူျပီး runoff
ကိုနည္းေစပါတယ္

ဒါ့အျပင္သစ္ျမစ္ေတြက ေျမဆီလႊာကို ေရတိုက္စား
မႈေႀကာင့္ပါမသြားေအာင္ထိန္းေပးျပီး ျမစ္ေခ်ာင္းထဲ
မွာ sediment နုန္းက်မႈမမ်ားေအာင္လုပ္ျပီး ျမစ္ကို
မေကာေစပါဘူး ဒါေႀကာင့္ သစ္ေတာမ်ားဟာ
natural sponge သဘာဝ ေရျမွပ္မ်ားအျဖစ္
မိုးေရကိုစုပ္ယူေပးျပီးေရႀကီးမႈကိုကာကြယ္ပါတယ္
deforestation နဲ့ flooding ဟာ တိုက္ရိုက္ အခ်ိုး
က်ပါတယ္ 10% သစ္ေတာျပုန္းတည္းတိုင္းမွာ
ေရႀကီးဖို့ 2 to 8 % chance ရွိတယ္လို့ study
တခုကဆိုပါတယ္ သစ္ေတာရွိရင္ေတာ့ 50% က
evaporate ျဖစ္ျပီး 40% က ေျမဆီလႊာကစုပ္ယူတဲ့
အတြက္ 10% သာ runoff ေရစီးေႀကာင္းအျဖစ္
စီးပါတယ္ မိုးေနွာင္းပိုင္း ေျမဆီလႊာေတြ ေရနဲ့ျပည့္ဝ
တဲ့အခ်ိန္က်မွာသာႀကီးေလ့ရွိပါတယ္

ေနာက္တခုက ဒီေရာက္ေတာလို စိမ့္ေျမလို wetland ေတြပါ သူတို့ေတြကျမစ္ညွာမွာရွိျပီး
မိုးႀကီးတဲ့အခ်ိန္မွာ ေရကိုထိန္းေပးပါတယ္
သူတို့က inlet ဝင္ေပါက္က်ယ္ျပီး outlet ထြက္ေပါက္က်ဥ္းတဲ့ capacitor တခုနဲ့တူပါတယ္
ေရမ်ားမ်ားကိုလက္ခံျပီး ေရနည္းနည္းပဲစီးထြက္ပါ
တယ္ ၃/၄ရက္အတြင္းစီးထြက္မယ့္ေရကို ၃/၄ ပါတ္အတြင္း ထုတ္ေပးျပီး ေရႀကီးမႈကိုထိန္းေပးပါ
တယ္ wetland ေတြျပုန္းတီးတာဟာလဲ ေရႀကီးမႈကိုျဖစ္ေပၚေစပါတယ္

ေနာက္တခုကေတာ့ေရႀကီးမႈကိုထိန္းသိမ္းဖို့တည္
ေဆာက္တဲ့လူလုပ္ ဆည္ေျမာင္းနဲ့ တာတမံမ်ားဟာ
လည္း မိုးအရမ္းရြာခ်ိန္မွာ ထူးဆန္းစြာျပန္ပံ့ပိုးႀကတာ
ပါ dam failure ေႀကာင့္ျဖစ္ေစ တာတမံမ်ားက်ိဳးလို့ျဖစ္ေစ အႏၱရာယ္ရွိနိုင္ပါတယ္

ေနာက္တခုကေတာ့ population ႀကီးထြားမႈပါ
လူဦးေရမ်ားလာတိုင္း လူေတြဟာ ျမစ္ေခ်ာင္းနဲ့နီးတဲ့
flood plain မွာအေနမ်ားပါတယ္သူတို့ေဆာက္တဲ့
ကတၱရာလမ္းလိုဟာက runoff ကိုျမန္ေစျပီး
ေရစုပ္ယူမယ့္ soil ကိုေလ်ာ့နည္းေစပါတယ္

ေနာက္တခုကေတာ့ ေရမႀကီးခင္ ႀကိုတင္ခန့္မွန္းဖို့
နဲ့ ကာကြယ္ဖို့ plan က အေရးႀကီးလွပါတယ္

ခုပို့စ္က deforestation ရဲ့ flooding အေပၚသက္ေရာက္မႈကိုေျပာျပခ်င္တာပါ

Hairy ball theoram

Hairy ball theorem

လူတိုင္းမွာ ေဗြရွိႀကပါတယ္ ကတံုးရိတ္မထားဘူး
ဆိုရင္ေပါ့ ေဗြဘာလို့ ရွိေနႀကတာလည္းဆိုတာက
စိတ္ဝင္စားစရာပါ ဘာေႀကာင့္လဲဆိုေတာ့ ေဗြက
ႏြားလို ဆိတ္လို အေမႊးရွိတဲ့သတၱဝါတိုင္းမွာရွိလို့ပါ
ေနာက္ဆံုးတင္းနစ္ေဘာလံုးလို အေမႊးနုေလးေတြရွိ
တဲ့ ေဘာလံုးေပၚမွာလဲရွိပါတယ္ ကဲသူဘာေႀကာင့္
ေပၚလာသလဲ ?

ပထမဆံုး အိြုင္လာ ဆိုတဲ့သခၤ်ာ အေက်ာ္အေမာ္ႀကီး
အေႀကာင္းေျပာရမွာပါ သူက ကုဗတုန္း ေလးေထာင့္
ေတြကိုႀကည့္ရင္းနဲ့စိတ္ဝင္စားစရာတခု ေတြ့ခဲ့တယ္
ေလးေထာင့္တုန္း တိုင္းမွာ သူ့ဟာသူေလးေထာင့္က်
က် မက်က် တူညီတာတခုကို သြားေတြ့တယ္
သူ့မွာ
vertex အစြန္းက ၈ ခု
edge ေစာင္းက ၁၂ ခု
face မ်က္နွာျပင္က ၆ ခု

ဒါကိုသူက

V  -  E  +  F  =  2  = χ

ဆိုျပီးသြားေတြ့တယ္ V က vertex E က edge
F က face ေပါ့ vertex က အစြန္းဆိုေတာ့
point ပါ zero dimensional ပစၥည္း
edge က ေစာင္းဆိုေတာ့ one dimensional ပစၥည္း face ကမ်က္နွာျပင္ဆိုေတာ့ two dimensional ပစၥည္း ဒိုင္မင္းရွင္း ကို 0  1  2 စသ
ျဖင့္ အစဥ္လိုက္မွာရွိတဲ့ အေရအတြက္ကို ေပါင္းလိုက္ နႈတ္လိုက္ ေပါင္းလိုက္စသျဖင့္ alternate
တလွည့္စီလုပ္ရင္ ဒီညီမ်ွျခင္း ကိုရပါတယ္

ဒီမွာ χ က ခိုင္လို့ အသံထြက္ျပီး သူ့ကို Euler
characteristic လို့ေခၚပါတယ္ သူက topology
ဆိုင္ရာ invariant တခုပါ

topology ဆိုတာက continuity တစဆက္တစပ္
ထဲျဖစ္မႈသေဘာတရားကိုေလ့လာတဲ့ပညာပါ
ပံုသ႑ာ န္မ်ိဳးစံုရွိတဲ့ မ်က္နွာျပင္ေတြကိုေလ့လာ
ရာမွာ အသံုးဝင္ပါတယ္ သင္က ဒီsurface ေတြကို
ေကြးလို့ရတယ္ ေကာက္လို့ရတယ္လိမ္လို့ရတယ္
ဆြဲဆန့္လိုရတယ္ ဖိညွစ္လို့ ရတယ္ ဒါေပမယ့္ ျဖတ္လို့မရဘူး ဆက္လို့မရဘူး ခုေျပာတာေတြ
ေအာက္မွာ မ်က္နွာျပင္ပံုသ႑ာန္ေတြေျပာင္း
သြားမွာပါ ဒါေပမဲ့ အဲမ်က္နွာျပင္ေတြဟာ topology
အရေတာ့ တမ်ိဳးထဲပါပဲ ဥပမာ အားျဖင့္ ကိုင္းပါတဲ့မတ္ခြက္နဲ့ မုန့္လေကာက္ကြင္းဟာ
အတူတူပါပဲ ဟာမဟုတ္တာ ! အဲ တိုပိိုလိုဂ်ီအရေတာ့
ဟုတ္ပါတယ္ မုန့္လေကာက္ကြင္းကအလယ္မွာအေပါက္ပါပါတယ္
မတ္ခြက္ရဲ့ကိုင္းမွာလည္းအေပါက္ပါပါတယ္ မက္ခြက္ထဲက ေရထည့္တဲ့အပိုင္းကို topology
ကဆြဲေဖာင္းဖို့ခြင့္ျပုပါတယ္ ေနာက္ဆံုးဟိုရႈံ့ဒီေဖါင္းလုပ္ရင္ မုန့္လေကာက္ကြင္း
ပံုစံ ျဖစ္သြားမွာပါ ဒီေတာ့ဒီနွခုဟာ topology အရ
တူညီတဲ့မ်က္နွာျပင္မ်ားပါ ဒါေႀကာင့္ topology
ကို rubber sheet geometry လို့လဲေခၚပါတယ္
ျမန္မာမႈနဲ့ဆိုရင္ေတာ့ ဂ်ံုနယ္သလိုေနမွာေပါ့
ဂ်ံုလံုးေလးေတြကေန ပလာတာျဖစ္ေအာင္ ရိုက္
တာလည္း continuous ကိုး

တူညီတဲ့မ်က္နွာျပင္ျဖစ္မျဖစ္ကို အထက္ကေျပာသလို လုပ္ျပီးမွသိရတာကလက္
ဝင္လွပါတယ္ ဒီေတာ့သခၤ်ာပညာရွင္ေတြက
တန္းေတြ့လိုက္တာနဲ့ တူမတူ ခြဲျခားနိုင္တဲ့
ကိန္းတခုလိုျခင္တယ္ အဲကိန္းက မုန့္လေကာက္ျဖစ္ျဖစ္ ဒိုးနတ္ျဖစ္ျဖစ္
မတ္ခြက္ျဖစ္ျဖစ္ ဒီကိန္းပဲျဖစ္ရပါမယ္
ဒါကိုinvariant မေျပာင္းတဲ့ကိန္းေပါ့

အထက္က ေျပာတဲ့ ခိုင္χ ဟာ invariant ပါ
သူက convex surface အတိုင္းအတြက္ 2 ပါပဲ
convex ဆိုတာေဖာင္းေနတဲ့မ်က္နွာျပင္ပါ
ဒီထဲမွာ polyhedronေတြပါပါတယ္ sphere
ေတြလဲပါပါတယ္ ဥပမာ tetrahedron ဟာ
convex ပါ သူက အထက္ကေျပာတဲ့ ကုဗတုန္း cube နဲ့မတူပါဘူး ႀတိဂံ ၄ ခုနဲ့တည္ေဆာက္ထားတာပါ

သူ့မွာ V က 4
E က 6
F က 4   ဒီေတာ့

χ  = 4 -  6  + 4  =  2 ပါ

cube နဲ့အတူတူပဲ ေနာက္တူတာကေတာ့ ေဘာလံုး
လို က်ြန္ေတာ္တို့ရဲ့ေခါင္းလို ကမ႓ာ လံုးလို အရာမ်ိဳး
က sphere ေခၚပါတယ္ topology အရေတာ့
S₂ ေခၚပါတယ္      S₁ က circle ပါ
cube လိုဟာမ်ိဳးက continuously deform
လုပ္ရင္ Sphere S₂ ကိုရပါတယ္ ဒီေတာ့ S₂ ကလည္း χ တန္ဖိုး 2 ရွိပါတယ္ သူတို့ဟာ
topology အရ တူညီတဲ့ မ်က္နွာျပင္မ်ားပါ

ဒါကိုသိျပီဆိုရင္ေတာ့ Poincare- Hopf theorem
ကိုသိဖို့လိုပါတယ္ဟင္နရီ ပိြဳင္ကဲ ဟာ ဘက္စံုေတာ္
topology ရဲ့ဖခင္ပါ chaos theory ကလည္း သူပဲ
စခဲ့တာပါ ခု theorem က Euler characteristic
χ နဲ့ index of vector field index( v) တို့ရဲဆက္စပ္မႈပါ

       ∑ index( v ) = χ( M )

χ( M ) ဆိုတာက ကိုယ္ေျပာခ်င္တဲ့မ်က္နွာျပင္ရဲ့
χ ပါ

index( v ) ကိုသိဖို့ေတာ့ vector field ကိုအရင္ရွင္း
ပါမယ္ စက္လံုးလိုမ်က္နွာျပင္ေပၚကအစက္တစက္
ကိုစိတ္ကူးႀကည့္ပါ သူ့ေပၚမွာ tangent က်ေနတဲ့
2 dimension ရွိတဲ့ surface တခု (စတုရန္းပံုရွိ
မွာေပါ့ ) ကိုျမင္ႀကည့္ပါ အဲမွာရွိသမ်ွ line မွန္သမ်ွ
ဟာ စက္လံုးကို tangent က်တဲ့ vector မ်ားပါပဲ
ဥပမာေတြကေတာ့ ေခါင္းေပၚ မွာေပါက္တဲ့ မေထာင္
တဲ့အေမႊးေတြ ကမ႓ာ့မ်က္နွာျပင္ေပၚက horizontal
တိုက္ေနတဲ့ ေလေတြ စသျဖင့္ပါ သူတို့က စက္လံုး
ရဲ့ အမွတ္တိုင္းမွာရွိျပီဆိုရင္ အားလံုးေပါင္းျပီး
vector field လို့ေခၚပါတယ္ တခ်ိဳ့ေနရာေတြမွာ
ဆံပင္မေပါက္ပါဘူး ဒါမွမဟုတ္ ေလမရွိပါဘူး
အဲေနရာမွာ vector field က zero ပါ
ဒါကို index of vector field အတိုေကာက္
index( v ) လို့ေခၚပါတယ္

zero ၁ ခုရွိရင္index( v ) က 1
zero ၂ ခုရွိရင္index( v ) က 2 ေပါ့

ဒီေတာ့ စက္လံုးအတြက္

∑ index( v ) = χ( M ) = 2   ပါ

မုန့္လေကာက္ torus အတြက္

∑ index( v ) = χ( M ) = 0 ပါ

torus ရဲ့   χ က zero မလို့ပါ

အဓိပၸါယ္ကဘာလဲ ?

သင္ဟာဘယ္ေလာက္ပဲေခါင္းေပၚက ဆံပင္ကို
ဘီးနဲ့ေျဖာင့္စင္းေအာင္ဖီးဖီး သင့္ေခါင္းေပၚ မွာ
ထိုးထိုးေထာင္ေထာင္က်န္ေနတဲ့ေနရာကေတာ့ရွိမွာပါပဲ အဲေနရာကို cowlick ေဗြလို့ေခၚပါတယ္ ေဗြမပါတဲ့ေခါင္းမရွိပါ

you can't comb the hair flat on the ball without creating the cowlick လို့ေျပာပါတယ္

ေနာက္တခုကေတာ့ ကမ႓ာေပၚမွာမုန္တိုင္း မရွိတဲ့ေန့
မရွိတာပါပဲ မုန္တိုင္းမ်က္စိဟာ zero vector field
ျဖစ္ျပီး ကမ႓ာ ဟာ S₂  မို့ပါ

ေနာက္တခုကေတာ့ black hole မ်ားဟာလည္း
metric tensor field က zero ျဖစ္တဲ့အတြက္
ဒါဟာလည္း စႀကာဝ႒ာ topology ကို မွန္းရာမွာ
အသံုးဝင္နိုင္ပါေႀကာင္း