flooding

flooding

ေရလႊမ္းမိုးမႈ ကအခ်ိန္တိုတြင္း မွာမိုးသည္းထန္စြာ
ရြာသြန္းမႈ ေႀကာင့္ျဖစ္ရတာပါ ဒီလိုမိုးရြာသြန္းမႈ ေတြ
ကလည္း မုန္တိုင္း ကသယ္ေဆာင္လာတဲ့
cumulonimbus cloud ေခၚတဲ့တိမ္အမ်ိဳးအစား
ေတြေႀကာင့္ပါပဲ ဒါေပမဲ့ မိုးသည္းတိုင္းေရလႊမ္းတာ
ေတာ့မဟုတ္ပါဘူး ရြာက်လာတဲ့မိုးေရေတြကို
ျမစ္ေခ်ာင္းမ်ားက သယ္ေဆာင္သြားပါတယ္
ဒီအခါ ျမစ္ေခ်ာင္မ်ားရဲ့ ေရကိုသယ္ေဆာင္နိုင္တဲ့
capacity ကအေရးႀကီးပါတယ္ ဒီသယ္ေဆာင္နိုင္
တဲ့ capacity ထက္ပိုလ်ွံမွသာ ျမစ္ေဘးေခ်ာင္းေဘး
က flood plain လို့ေခၚတဲ့ ေရလႊမ္းနိုင္တဲ့နယ္ေျမ
ကို လႊမ္းမွာပါ ေနာက္တခ်က္က ေရစီးအား runoff
ျဖစ္ပါတယ္ runoff ရဲ့ အရွိန္မ်ားေလေလ ျမစ္ေခ်ာင္
ေတြရဲ့လက္ခံနိုင္တဲ့ capacity ကို ျမန္ျမန္ ေက်ာ္ေလ
ေလ ေရမ်ားမ်ားလႊမ္းေလေလပါ

ဒီေတာ့ ဒါေတြကိုသဘာဝ အေလ်ာက္ထိန္းေပးေန
တာကဘာေတြလဲ အဓိကကေတာ့ သစ္ေတာေတြ
နဲ့ wetland လို့ေခၚတဲ့စိမ့္ေျမေတြပါ

သစ္ေတာေတြမွာရွိတဲ့ သစ္ရြက္ေတြဟာ မိုးစက္ေတြ
ရဲ့က်ဆင္းရွိန္ကိုထိန္းေပးပါတယ္ ဒီနည္းနဲ့ runoff
ကိုထိန္းေပးတယ္ ျပီးေတာ့ေရစီးေႀကာင့္ေျမဆီလႊာ
တိုက္စားျခင္းကိုနဲေစပါတယ္ ဒီေျမဆီလြွာေတြက
ျမစ္ေခ်ာင္းထဲေရာက္တဲ့အခါ sediment အျဖစ္အနည္ က်ျပီးျမစ္မ်ားကိုေကာေစပါတယ္
တနည္း အားျဖင့္ျမစ္ရဲ့ေရသယ္ေဆာင္နိုင္တဲ့ capacity ကိုနဲေစတာပါ

သစ္ရြက္မ်ားက မိုးစက္မ်ားကိုေျမေပၚသို့ခ်က္ျခင္း
မဆင္းေစပဲတခ်ိဳ့ကို evaporate ျပန္လုပ္ပါတယ္
မိုးရြာျပီးစ သစ္ေတာေတြကိုႀကည့္ရင္သူတို့ကထုတ္လႊတ္တဲ့
တိမ္ေငြ့ေတြကိုေတြ့နိုင္ပါတယ္ ရြာတဲ့မိုး ေရရဲ့ 50%
ကိုဒီနည္းနဲ့ ေကာင္းကင္ကိုျပန္ပို့ပါတယ္

ေနာက္တခုက သစ္ေတာေတြရဲ့သစ္ျမစ္ေတြပါ
သစ္ျမစ္ေတြကေရကိုစုပ္ယူျပီး သူတို့ေဘးက
ေျမဆီလႊာကိုေျခာက္ေသြ့ေစပါတယ္ ဒီအခါေျမဆီလႊာက မိုးေရကိုစုပ္ယူျပီး runoff
ကိုနည္းေစပါတယ္

ဒါ့အျပင္သစ္ျမစ္ေတြက ေျမဆီလႊာကို ေရတိုက္စား
မႈေႀကာင့္ပါမသြားေအာင္ထိန္းေပးျပီး ျမစ္ေခ်ာင္းထဲ
မွာ sediment နုန္းက်မႈမမ်ားေအာင္လုပ္ျပီး ျမစ္ကို
မေကာေစပါဘူး ဒါေႀကာင့္ သစ္ေတာမ်ားဟာ
natural sponge သဘာဝ ေရျမွပ္မ်ားအျဖစ္
မိုးေရကိုစုပ္ယူေပးျပီးေရႀကီးမႈကိုကာကြယ္ပါတယ္
deforestation နဲ့ flooding ဟာ တိုက္ရိုက္ အခ်ိုး
က်ပါတယ္ 10% သစ္ေတာျပုန္းတည္းတိုင္းမွာ
ေရႀကီးဖို့ 2 to 8 % chance ရွိတယ္လို့ study
တခုကဆိုပါတယ္ သစ္ေတာရွိရင္ေတာ့ 50% က
evaporate ျဖစ္ျပီး 40% က ေျမဆီလႊာကစုပ္ယူတဲ့
အတြက္ 10% သာ runoff ေရစီးေႀကာင္းအျဖစ္
စီးပါတယ္ မိုးေနွာင္းပိုင္း ေျမဆီလႊာေတြ ေရနဲ့ျပည့္ဝ
တဲ့အခ်ိန္က်မွာသာႀကီးေလ့ရွိပါတယ္

ေနာက္တခုက ဒီေရာက္ေတာလို စိမ့္ေျမလို wetland ေတြပါ သူတို့ေတြကျမစ္ညွာမွာရွိျပီး
မိုးႀကီးတဲ့အခ်ိန္မွာ ေရကိုထိန္းေပးပါတယ္
သူတို့က inlet ဝင္ေပါက္က်ယ္ျပီး outlet ထြက္ေပါက္က်ဥ္းတဲ့ capacitor တခုနဲ့တူပါတယ္
ေရမ်ားမ်ားကိုလက္ခံျပီး ေရနည္းနည္းပဲစီးထြက္ပါ
တယ္ ၃/၄ရက္အတြင္းစီးထြက္မယ့္ေရကို ၃/၄ ပါတ္အတြင္း ထုတ္ေပးျပီး ေရႀကီးမႈကိုထိန္းေပးပါ
တယ္ wetland ေတြျပုန္းတီးတာဟာလဲ ေရႀကီးမႈကိုျဖစ္ေပၚေစပါတယ္

ေနာက္တခုကေတာ့ေရႀကီးမႈကိုထိန္းသိမ္းဖို့တည္
ေဆာက္တဲ့လူလုပ္ ဆည္ေျမာင္းနဲ့ တာတမံမ်ားဟာ
လည္း မိုးအရမ္းရြာခ်ိန္မွာ ထူးဆန္းစြာျပန္ပံ့ပိုးႀကတာ
ပါ dam failure ေႀကာင့္ျဖစ္ေစ တာတမံမ်ားက်ိဳးလို့ျဖစ္ေစ အႏၱရာယ္ရွိနိုင္ပါတယ္

ေနာက္တခုကေတာ့ population ႀကီးထြားမႈပါ
လူဦးေရမ်ားလာတိုင္း လူေတြဟာ ျမစ္ေခ်ာင္းနဲ့နီးတဲ့
flood plain မွာအေနမ်ားပါတယ္သူတို့ေဆာက္တဲ့
ကတၱရာလမ္းလိုဟာက runoff ကိုျမန္ေစျပီး
ေရစုပ္ယူမယ့္ soil ကိုေလ်ာ့နည္းေစပါတယ္

ေနာက္တခုကေတာ့ ေရမႀကီးခင္ ႀကိုတင္ခန့္မွန္းဖို့
နဲ့ ကာကြယ္ဖို့ plan က အေရးႀကီးလွပါတယ္

ခုပို့စ္က deforestation ရဲ့ flooding အေပၚသက္ေရာက္မႈကိုေျပာျပခ်င္တာပါ